Opera i Filharmonia Podlaska zamieniła się w środę 4 listopada w salę obrad o przyszłości wschodniej granicy Unii Europejskiej. II Forum Spójności i Rozwoju Granicznego UE zgromadziło około 700 panelistów z wielu krajów wspólnoty, a gospodarzami spotkania byli samorząd województwa podlaskiego i Miasto Białystok.
Hasło, które tłumaczy układ całego dnia
Tegoroczna edycja odbywała się pod hasłem „Silne regiony, bezpieczna Europa. Nowa geografia europejskiej odporności”. Organizatorzy postawili sobie za cel wypracowanie wspólnych postulatów dla wschodniej flanki Unii i wskazanie miejsca tych obszarów w europejskiej polityce bezpieczeństwa.
Obrady trwały cały dzień. Otworzyli je marszałek województwa podlaskiego Łukasz Prokorym i prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski. W części otwierającej zaplanowano też wystąpienia wideo komisarza UE do spraw spójności i reform Raffaele Fitto oraz historyka prof. Normana Daviesa.
Mówiono o pieniądzach, ale nie tylko o nich.
Dwa dokumenty, na które powołują się samorządowcy
Punktem odniesienia dla dyskusji były dwa akty z tego roku. Pierwszy to komunikat Komisji Europejskiej z 18 lutego 2026 roku poświęcony wschodnim regionom Unii. Drugi to rezolucja Parlamentu Europejskiego z 22 października 2026 roku w sprawie polityki spójności na tych obszarach, przyjęta 414 głosami, której sprawozdawcą był europoseł Jacek Protas.
To ważna data. Rezolucja wzmacnia postulat, o który podlaskie zabiega od dawna: osobnej puli pieniędzy dla regionów przygranicznych w unijnym budżecie na lata 2028-2034. Marszałek Prokorym przekonywał, że europejskie deklaracje powinny teraz zamienić się w decyzje finansowe i zmiany w prawie.
Deklaracja Regionów Trudnosąsiedzkich i 1200 podpisów
Podpisy wciąż są zbierane. Temu samemu celowi służy „Deklaracja Regionów Trudnosąsiedzkich”, pod którą podpisało się już ponad 1200 osób z całej Europy. Dokument wymienia dodatkowe instrumenty finansowe dla regionów wschodniej granicy, rozwój infrastruktury podwójnego zastosowania oraz koncepcję „Right to Stay”, czyli prawa mieszkańców do pozostania i budowania przyszłości w swoim regionie.
- Inwestowanie w regiony przygraniczne nie jest wyłącznie regionalnym interesem. To inwestycja w stabilność, bezpieczeństwo i konkurencyjność całej Unii Europejskiej - mówił Łukasz Prokorym.
Do podpisania deklaracji zachęcał także prezydent Białegostoku.
- Chcemy, aby Białystok był postrzegany jako miejsce, w którym rozmawia się o przyszłości Europy, wypracowuje rozwiązania i buduje partnerstwa o międzynarodowym znaczeniu - powiedział Tadeusz Truskolaski w wystąpieniu otwierającym.
Kilkanaście paneli, od zbrojeniówki po gospodarkę długowieczności
Sal było kilka. Program obejmował kilkanaście sesji prowadzonych równolegle. W sali głównej dyskutowano o strategicznych frontach Europy oraz o nowych ramach finansowych na lata 2028-2034. W sali kameralnej obradował panel o roli samorządów w bezpieczeństwie, a w sali wystawienniczej Regionalne Forum Polskiego Przemysłu Zbrojeniowego z prezentacjami spółek Grupy PGZ i sesją spotkań z przedsiębiorcami.
Osobne debaty poświęcono infrastrukturze, technologiom podwójnego zastosowania, bioodporności, gospodarce długowieczności oraz zatrzymaniu młodych ludzi na wschodzie Polski. Ten ostatni temat wraca na Podlasiu od lat i ma twarde tło: wyjazdy mieszkańców do innych części kraju i Europy.
- Regiony przygraniczne udowodniły, że potrafią sprostać najcięższym wyzwaniom logistycznym i ochronnym - mówił wojewoda podlaski Jacek Brzozowski. - To od nas dzisiaj płynie jasny sygnał: bezpieczna granica to bezpieczna i stabilna Europa.
Druga edycja, czyli ciąg dalszy
Forum ma już swoją historię. Pierwsza edycja odbyła się w Białymstoku pod koniec października 2025 roku i także wtedy rozmawiano o finansowaniu regionów granicznych oraz o roli uczelni w budowaniu odporności. Rok później lista postulatów jest konkretniejsza, bo za podlaskimi samorządowcami stoi stanowisko Parlamentu Europejskiego.
Podczas tegorocznego spotkania wręczono również tytuły „Promotor Polski” w czterech kategoriach.
Zdjęcia: fot. Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego
