Na Świętej Górze Grabarce zakończyły się dwudniowe uroczystości Przemienienia
Pańskiego. Główna część obchodów przypadła na środę, 19 sierpnia. W wydarzeniu
uczestniczyli marszałek województwa podlaskiego Łukasz Prokorym oraz radny wojewódzki
Jerzy Leszczyński.
Dlaczego święto wypada 19 sierpnia
Przemienienie Pańskie należy do dwunastu wielkich świąt w cerkiewnym kalendarzu
liturgicznym, czyli do najważniejszych dni roku obok Paschy. Święto poświęcone jest
Chrystusowi i upamiętnia wydarzenie opisane w Ewangeliach, podczas którego uczniowie
zobaczyli Jezusa w blasku na górze Tabor.
Data bywa myląca dla osób spoza tradycji wschodniej. Kościół rzymskokatolicki
obchodzi Przemienienie Pańskie 6 sierpnia. Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
posługuje się w kalendarzu świąt stałych rachubą juliańską, która obecnie różni się
od powszechnie używanej o trzynaście dni. Stąd ta sama data 6 sierpnia wypada
19 sierpnia według kalendarza, którym posługujemy się na co dzień.
Skąd wzięły się krzyże na Grabarce
Las krzyży to najbardziej rozpoznawalny element tego miejsca. Przywożą je i wnoszą
na wzgórze pielgrzymi, a ich liczba idzie w tysiące. Zwyczaj ma swoje źródło
w wydarzeniach z XVIII wieku.
Jak podaje serwis Dziedzictwo Prawosławia, tradycja wiąże powstanie sanktuarium
z epidemią cholery. Według przekazu mieszkaniec okolic Siemiatycz miał otrzymać
wskazanie, że ratunkiem będzie udanie się na Grabarkę z krzyżem. Ocaleni z zarazy
wznieśli na wzgórzu drewnianą kaplicę jako wotum dziękczynne. Od tego czasu
przynoszenie krzyży stało się formą modlitwy w intencji własnej lub bliskich.
Najważniejsze miejsce polskiego prawosławia
Na wzgórzu działa Monaster Świętych Marty i Marii, żeński klasztor prawosławny.
W skład kompleksu wchodzą trzy świątynie, a główna cerkiew monasterska nosi wezwanie
Przemienienia Pańskiego, co bezpośrednio wiąże ją ze świętem obchodzonym 19 sierpnia.
Grabarka leży w gminie Nurzec-Stacja, w powiecie siemiatyckim, na południu
województwa podlaskiego. Sanktuarium bywa nazywane sercem polskiego prawosławia
i jest najważniejszym celem pielgrzymek wyznawców tego obrządku w kraju. Na uroczystości
Przemienienia Pańskiego przybywają tu wierni z całej Polski, a część z nich pokonuje
ostatni odcinek drogi pieszo.
Tradycje związane ze świętem
Ze świętem Przemienienia Pańskiego wiąże się we wschodniej tradycji zwyczaj
święcenia owoców, przede wszystkim jabłek. W języku potocznym święto bywa z tego powodu
nazywane Spasem albo Spasem Jabłkowym. To element ludowej obrzędowości nałożony
na treść liturgiczną, obecny w wielu parafiach prawosławnych.
[do uzupełnienia przez redakcję: liczba pielgrzymów, celebransi liturgii,
wypowiedzi uczestników – w materiale źródłowym nie zostały podane]
Źródła
Informacje o przebiegu uroczystości: Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego,
podlaskie.eu, 19 sierpnia 2026 r. Tło historyczne i opis sanktuarium: Dziedzictwo
Prawosławia (dziedzictwo.cerkiew.pl) oraz opis Monasteru Świętych Marty i Marii
na Świętej Górze Grabarce.
Fot. Krzysztof Duszyński / Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego
