Marszałek województwa podlaskiego Łukasz Prokorym spędził 9 i 10 listopada w Brukseli. Rozmowy dotyczyły jednej rzeczy: czy w unijnym budżecie na lata 2028-2034 znajdzie się osobna pula dla regionów przy wschodniej granicy. Argument, którym posługuje się strona polska, jest przy tym tak sformułowany, żeby nikomu niczego nie zabierać.
Marszałek spotkał się z Agnieszką Bartol, Stałą Przedstawicielką Rzeczypospolitej przy Unii Europejskiej i kandydatką na stanowisko ministra funduszy i polityki regionalnej, oraz z europosłem Jackiem Protasem. Tematem była przyszłość polityki spójności, potrzeba dodatkowego wsparcia dla regionów przygranicznych w nowym budżecie i działania na rzecz bezpieczeństwa oraz rozwoju tych terenów.
Dlaczego rozmowy toczą się teraz, a nie w 2028 roku
Unijne pieniądze rozdziela się w cyklach wieloletnich, a nie rok do roku. Zanim pierwsza złotówka z perspektywy 2028-2034 trafi do beneficjenta, musi zostać przesądzone, jakie w ogóle będą kategorie wsparcia i ile środków dostanie każda z nich.
Ten etap odbywa się właśnie dzisiaj i w dużej mierze w Brukseli. Dla samorządu wojewódzkiego to moment, w którym można jeszcze wpisać pogranicze do budżetu jako osobną kategorię. Później pozostaje już tylko konkurowanie o środki w ramach reguł ustalonych bez jego udziału.
Kluczowy argument: granica jest kosztem wspólnym
Podstawą stanowiska jest raport przygotowany przez europosła Jacka Protasa, zaprezentowany 4 listopada w Białymstoku. Jego główna teza brzmi, że ochrona zewnętrznych granic Unii Europejskiej to wspólna odpowiedzialność wszystkich państw członkowskich.
To zdanie wygląda na oczywistość, ale w dokumencie budżetowym zmienia wszystko. Jeżeli granica jest sprawą wspólną, to koszty jej utrzymania nie są wewnętrznym problemem kraju, który na niej leży, tylko wydatkiem całej Unii. A wydatki wspólne finansuje się ze wspólnej kasy.
Raport proponuje w konsekwencji specjalne programy i dodatkowe fundusze dla regionów przygranicznych. Towarzyszy temu jednak wyraźne założenie: nowe wsparcie nie może ograniczyć finansowania pozostałych części Europy.
Dlaczego to zastrzeżenie jest najtrudniejszą częścią
Budżet unijny jest zamknięty. Każda nowa pula, jeżeli nie rośnie całość, powstaje z uszczuplenia innej. Dlatego regiony, które nic by na tym nie zyskały, patrzą na takie propozycje nieufnie, nawet jeśli nie mają nic przeciwko samej idei.
Zapewnienie, że pogranicze nie dostanie pieniędzy odebranych komuś innemu, jest więc warunkiem wejścia do rozmowy, a nie dodatkiem retorycznym. Trudność polega na tym, że spełnienie tej obietnicy wymaga albo zwiększenia całego budżetu, albo znalezienia oszczędności tam, gdzie nikt się nie upomni.
Białystok, Bruksela, Rzeszów
Wizyta jest środkowym elementem dłuższego ciągu. Zaczęło się na II Forum Spójności i Rozwoju Granicznego, gdzie marszałek Prokorym zwrócił uwagę, że regiony przygraniczne potrzebują dodatkowych pieniędzy, specjalnych programów wsparcia i inwestycji.
Ciąg zamknie się 12 listopada w Rzeszowie. Na zaproszenie marszałka województwa podkarpackiego Władysława Ortyla odbędzie się tam Forum Wschodnich Regionów Przygranicznych, a marszałek Prokorym przedstawi założenia raportu i wnioski z białostockiego forum.
Kolejność nie jest przypadkowa. Pojedyncze województwo ma w Brukseli niewielką wagę, natomiast grupa regionów ciągnąca się od Podlasia przez Lubelszczyznę po Podkarpacie to już obszar z własną siłą argumentacyjną i wspólnym interesem. Spotkanie w Rzeszowie służy właśnie temu, żeby mówić jednym głosem.
Drugi wątek: przygotowania do Święta Niepodległości
Osobne spotkanie z kierownictwem Stałego Przedstawicielstwa RP przy Unii Europejskiej dotyczyło obchodów Narodowego Święta Niepodległości. Uczestniczyli w nim przedstawiciele województw, a także partnerzy i wystawcy.
Związek Województw Rzeczypospolitej Polskiej reprezentowali trzej marszałkowie: Łukasz Prokorym, Olgierd Geblewicz oraz Władysław Ortyl. To ta sama trójka samorządowych rozmówców, która pojawia się w wątku budżetowym, co pokazuje, że obecność regionów w Brukseli nie ogranicza się do jednej sprawy.
Zdjęcia: UMWP
